Dejana Savic

medicinska revija medical review UDK: 615.916.099(497.11) "2008/2009" COBISS.SR-ID 212938764 Rančić N. et al. n. MD-Medical Data 2015;7(1): 053-059 Originalni ~lanci/ Original articles KARAKTERISTIKE USLOVLJENE POLOM AKUTNO OTROVANIH PACIJENATA GENDER CHARACTERISTICS IN ACUTELY POISONED PATIENTS Correspondence to: Dr Nemanja Rančić Centar za kliničku farmakologiju; Medicinski fakultet Vojnomedicinske akademije, Univerzitet Odbrane; Adresa: Crnotravska 17, 11000 Beograd, Srbija; E-mail: [email protected]; Tel.: +381/63 852 44 43 Klju~ne re~i trovanje, pol, ishod trovanja, anksiolitici, alkohol Key words poisoning, gender, outcome of poisoning, anxiolytics, alcohol Nemanja Rančić1, Zoran Šegrt2, Ana Ranković3, Aleksandra Kovačević1, Dejana Savić4, Aleksandar Abramović4, Viktorija Dragojević-Simić1, Mihajlo Jakovljević5 1Centar za kliničku farmakologiju; Medicinski fakultet Vojnomedicinske akademije, Univerzitet Odbrane, Beograd, Srbija 2Sektor za lečenje; Vojnomedicinska akademija, Beograd, Srbija 3Služba za radiološku dijagnostiku, Klinički centar Kragujevac, Srbija 4Fakultet medicinskih nauka, Univerzitet u Kragujevcu, Srbija 5Katedra za farmakologiju i toksikologiju, Fakultet medicinskih nauka, Univerzitet u Kragujevcu, Srbija Sažetak Uvod: Akutna trovanja hemijskim materijama imaju značajan udeo u zdravstvenoj patologiji mnogih zemalja. Polne karakteristike otrovanih pacijenata, kao i drugi faktori koji su u vezi sa akutnim trovanjima, su specifični za određene regione. Cilj rada je bio da se utvrdi da li postoje polne razlike u distrubuciji akutnih trovanja hemijskim materijama u populaciji pacijenata regiona Šumadija, kao i socio-demografske i druge karakteristike koje potencijalno mogu imati uticaj. Metode rada: Urađena je dvogodišnja retrospektivna studija u kojoj su analizirani svi pacijenti starosti 19 i više godina, zbrinuti zbog akutnog trovanja hemijskim materijama u Urgentnom centru Univerzitetske bolnice. Rezultati: Ukupno je analizirano 467 slučajeva trovanja, prosečne starosti 41,20±15,86 godina. U ukupnoj populaciji pacijenata, ženski pol je imao nešto veću apsolutnu učestalost (252 pacijentkinje, odnosno 54,0%), kao i veći procenat namernih samotrovanja od ukupnog broja pacijentkinja (88,9%). Prethodno korišćenje lekova koji su upotrebljeni i kao agens trovanja značajno je češće u populaciji osoba ženskog pola (66,7% žena vs. 50,7% muškaraca). Tokom 2009. godine u ispitivanoj populaciji je utvrđen porast stope trovanja (samoubilačka i zadesna) u odnosu na 2008. sa 11,46 na 16,86 slučajeva na 100.000 stanovnika. Kod osoba ženskog pola je najčešće namerno trovanje lekovima, dok je kod osoba muškog pola najčešće zadesno trovanje alkoholom. Zaključak: Sagledavanje karakteristika akutno otrovanih pacijenata bitan je preduslov za pravovremeno preventivno delovanje kod ove grupe pacijenata, naročito u slučaju recidivantnih samotrovanja (razgovor sa psihijatrom, kontrolisano propisivanje i promet lekova i dr.). Uvod Akutna trovanja hemijskim materijama predstavljaju jedan od značajnih uzroka mortaliteta i morbiditeta u mnogim zemljama (1). Prosečno, godišnje od posledica trovanja u svetu premine oko 350.000 osoba, što u zavisnosti od godine, čini oko 7% od ukupnog broja umrlih, pri čemu oko 60% čini populacija muškog, a 40% populacija ženskog pola. Rančić N. et al. n. MD-Medical Data 2015;7(1): 053-059 Na osnovu raspoloživih podataka broj trovanja hemijskim materijama je u permanentnom porastu u mnogim zemljama (2-10), a predstavljaju i značajan deo ukupne patologije pacijenata zbrinutih u Srbiji (11-15). Na osnovu podataka za 2012. godinu u Nacionalnm centru za kontrolu trovanja Srbije zbog akutnog trovanja hemijskim materijama zbrinuto je 4176 pacijenata, odnosno stopa od 0,57 na 1000 stanovnika (15). Kako se u Nacionalnom centru zbrinjavaju samo akutno otrovani (starosti preko 14 godina) sa teritorije 54 MD MEDICAL DATA / Vol.7 NO 1 / Mart - March 2015. grada Beograda i šire okoline, kao i teži slučajevi iz ostalih delova zemlje, problem je još značajniji, jer se lakša trovanja zbrinjavaju u svim regionalnim i lokalnim zdravstvenim ustanovama. Zbog toga, možemo pretpostaviti da je broj akutno trovanih pacijenata i nekoliko puta veći od ovog broja. Polne karakteristike akutno otrovanih pacijenata, odnosno faktori koji se odnose na pol a povezani su sa trovanjem nisu dovoljno istraženi. Na osnovu raspoloživih podataka, osobe muškog pola za pokušaj suicida koriste češće vatreno oružje ili vešanje (16), dok osobe ženskog pola u ovu svrhu češće koriste hemijske supstance, među kojima prednjače lekovi iz grupe benzodiazepina (17-19). Trovanja su češća kod žena i to kod onih koje su već imale raniji neuspeli pokušaj samoubistava, kod obolelih od depresije itd. Fizičke metode pokušaja samoubistava (npr. vatreno oružje, vešanje itd.) najčešće koriste osobe koje nedvosmisleno žele da umru, a to je povezano sa prethodnim neuspelim pokušajem samoubistava, raspadanjem porodice, zloupotrebom psihoaktivnih supstanci i drugo (20). Cilj rada Cilj naše studije je da utvrdi da li postoji polna razlika kod pacijenata akutno otrovanih hemijskim materijama u regionu Šumadija, kao i određene socio-demografske i druge karakteristike koje mogu imati uticaj na te razlike. Zbog svega navedenog, ova studija ima veliki značaj za sve zdravstvene radnike koji u svakodnevnom radu imaju kontakt sa ovom populacijom pacijenata. Materijal i Metode Studija je urađena u Kliničkom centru Kragujevac, ustanovi tercijernog nivoa, koja zbrinjava pacijente iz regiona Centralne i zapadne Srbije, koji ima oko 2,5 miliona stanovnika. U ovom Kliničkom centru se ukupno godišnje zbrine oko 400.000, a hospitalno oko 50.000 bolesnika. Primenjena je retrospektivna studija slučaja, kojom je obuhvaćen period od dve godine (2008. i 2009.). Ovaj period je izabran zbog činjenice da se on vezuje za početak svetske ekonomske krize, što je moglo da utiče na ukupan broj akutnih namernih samotrovanja hemijskim materijama. Svi pacijenti koji su predmet studije bili su zbrinuti u Centru za urgentnu medicinu Kliničkog centra „Kragujevac“. Pacijenti sa lakim trovanjima su pregledani, a nakon neophodne dijagnostike i pružene pomoći su otpušteni na kućno lečenje, dok su pacijenti sa težom kliničkom slikom zadržani na bolničkom lečenju (21). U studiju su uključeni isključivo pacijenti životne dobi od 19 i više godina. Svi pacijenti mlađi od 19 godina isključeni su iz analize, zbog toga što se dečja i adolescentna populacija odlikuje specifičnim karakteristikama, što smo pokazali u ranijem istraživanju (22). Kod svih pacijenata dijagnoza trovanja je postavljena prema kriterijumima MKB-10. Kompletna statistička analiza urađena je u kompjuterskom programu IBM SPSS Statistics 19.0. Sve kontinualne varijable su prikazane u obliku srednje vrednosti ± standardne devijacije, dok su kategorijske prikazane u obliku apsolutnih i relativnih vrednosti pojedinih kategorija podataka. Za ispitivanje značajnosti razlike atributivnih obeležja posmatranja kada imamo dve kategorijske promenljive sa dva ili više obeležja posmatranja korišćen je χ2 test. Ako je stepen slobode bio jednak jedinici, onda je primenjivana Jejtsova korekcija za kontinuitet, a ako su postojala numerička ograničenja za primenu χ2 testa (očekivane frekvencije